شاید برای شما هم پیش آمده باشد که بعد از پایان یک رابطه عاطفی با خودتان فکر کنید:
«چرا دوباره همان اتفاق تکرار شد؟»
در ابتدا فردی مهربان، جذاب و توجهکننده وارد زندگی شما میشود، اما چند ماه بعد متوجه میشوید که مدام در حال توضیح دادن، دفاع کردن، تحمل کردن و نادیده گرفتن نیازهای خود هستید.
بسیاری از مراجعانی که برای مشاوره روانشناسی مراجعه میکنند، یک سوال مشترک دارند:
«چرا همیشه جذب آدمهایی میشوم که در نهایت به من آسیب میزنند؟»
واقعیت این است که بیشتر اوقات ما افراد سمی را جذب نمیکنیم؛ بلکه ناخودآگاه آنها را انتخاب میکنیم. این تفاوت کوچکی به نظر میرسد، اما از نظر روانشناسی بسیار مهم است.
افراد سمی چه کسانی هستند؟
فرد سمی لزوماً فردی شرور یا بدذات نیست.
در روانشناسی، به افرادی که به صورت مداوم باعث فرسودگی روانی، کاهش عزت نفس، احساس گناه، اضطراب یا وابستگی ناسالم در طرف مقابل میشوند، افراد سمی گفته میشود.
نشانههای رایج این افراد عبارتاند از:
- کنترلگری شدید
- تحقیر پنهان یا آشکار
- بازی با احساسات
- دروغگویی مکرر
- مسئولیتگریزی
- ایجاد احساس گناه
- نوسان شدید بین محبت و بیتوجهی
- حسادت افراطی
نکته مهم: این است که افراد سمی معمولاً در ابتدای رابطه این ویژگیها را نشان نمیدهند.
مغز ما چرا به سمت روابط ناسالم کشیده میشود؟
بسیاری از افراد تصور میکنند انتخاب شریک عاطفی کاملاً آگاهانه است؛ اما تحقیقات روانشناسی نشان میدهد بخش بزرگی از جذابیتهای عاطفی در سطح ناخودآگاه اتفاق میافتد.
مغز انسان همیشه به دنبال «امنترین گزینه» نیست.
گاهی به دنبال «آشناترین گزینه» است.
حتی اگر آن آشنایی دردناک باشد.
وقتی کودکی ما وارد رابطه عاشقانه میشود
یکی از مهمترین دلایل تکرار روابط سمی، الگوهای دوران کودکی است.
اگر کودکی را در محیطی تجربه کرده باشید که محبت مشروط بوده است، ممکن است در بزرگسالی عشق را با تلاش، اضطراب و اثبات کردن خود اشتباه بگیرید.
برای مثال:
- کودکی که مدام مورد انتقاد قرار گرفته است.
- کودکی که برای دریافت محبت مجبور به جلب رضایت والدین بوده است.
- کودکی که امنیت عاطفی کافی نداشته است.
در بزرگسالی ممکن است جذب افرادی شود که همان احساسات آشنا را بازآفرینی میکنند.
ذهن ناخودآگاه میگوید:
«این حس را میشناسم، پس لابد عشق است.»
در حالی که ممکن است فقط تکرار یک زخم قدیمی باشد.
عزت نفس پایین؛ دروازه ورود افراد سمی
افرادی که عزت نفس پایینی دارند معمولاً ارزش خود را از نگاه دیگران دریافت میکنند.
به همین دلیل ممکن است:
- رفتارهای نامحترمانه را تحمل کنند.
- مرزهای شخصی خود را نادیده بگیرند.
- برای از دست ندادن رابطه از نیازهای خود صرفنظر کنند.
- هشدارهای اولیه رابطه را نادیده بگیرند.
فردی که خود را ارزشمند میداند، در اولین نشانههای بیاحترامی مکث میکند.
اما فردی که عزت نفس آسیبدیده دارد اغلب تلاش میکند طرف مقابل را تغییر دهد.
چرا افراد سمی در ابتدا جذاب به نظر میرسند؟
این سوال یکی از مهمترین سوالات مراجعان است.
بسیاری از افراد سمی در مراحل اولیه رابطه رفتارهایی دارند که به شدت جذاب به نظر میرسد:
- توجه بیش از حد
- پیامهای مداوم
- ابراز علاقه سریع
- وعدههای بزرگ
- احساس خاص بودن
در روانشناسی به این پدیده گاهی «بمباران عشق» یا Love Bombing گفته میشود.
فرد احساس میکند بالاخره کسی پیدا شده که او را کاملاً درک میکند.
اما بعد از شکلگیری وابستگی عاطفی، رفتارها به تدریج تغییر میکنند.
۷ نشانه که نشان میدهد در یک رابطه سمی هستید
- دائماً خودتان را توضیح میدهید.
- احساس میکنید هیچوقت کافی نیستید.
- آرامش روانی شما کاهش پیدا کرده است.
- برای ناراحت نشدن طرف مقابل از خواستههای خود صرفنظر میکنید.
- اعتمادبهنفس شما نسبت به قبل کمتر شده است.
- بیشتر اوقات احساس گناه میکنید.
- از بیان احساسات واقعی خود میترسید.
اگر چند مورد از این نشانهها را تجربه میکنید، بهتر است رابطه با دقت بیشتری بررسی شود.
چگونه چرخه جذب افراد سمی را متوقف کنیم؟
- الگوهای تکراری خود را بشناسید.
- به روابط گذشته نگاه کنید.
- چه ویژگی مشترکی بین افراد انتخابشده وجود داشته است؟
- چه احساس مشترکی در ابتدای همه روابط تجربه کردهاید؟
- روی عزت نفس کار کنید
- افرادی که ارزش خود را میشناسند کمتر وارد روابط آسیبزا میشوند.
- مرزهای عاطفی ایجاد کنید
- نه گفتن، درخواست احترام و بیان نیازها مهارتهایی هستند که میتوان آنها را یاد گرفت.
- سرعت رابطه را کاهش دهید
- بسیاری از روابط ناسالم با شدت زیاد آغاز میشوند.
- به خود فرصت شناخت واقعی بدهید.
از رواندرمانی کمک بگیرید
گاهی مسئله فقط انتخاب اشتباه نیست.
ممکن است طرحوارههای رهاشدگی، محرومیت هیجانی، تأییدطلبی یا وابستگی در پس این انتخابها قرار داشته باشند.
در چنین شرایطی رواندرمانی میتواند به شناسایی ریشه مشکل کمک کند.
چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کنیم؟
اگر متوجه شدهاید:
روابط ناسالم در زندگی شما تکرار میشوند.
از تنهایی میترسید.
عزت نفس پایینی دارید.
بعد از هر رابطه احساس شکست شدیدی میکنید.
نمیتوانید مرزهای سالم ایجاد کنید.
بهتر است از خدمات مشاوره تخصصی استفاده کنید.
در جلسات رواندرمانی میتوان الگوهای ناخودآگاه انتخاب شریک عاطفی را شناسایی و اصلاح کرد تا احتمال ورود به روابط سالم و پایدار افزایش یابد.
جمعبندی
جذب افراد سمی معمولاً به معنای ضعف شخصیت نیست. اغلب این مسئله نتیجه ترکیبی از تجربیات کودکی، سبک دلبستگی، عزت نفس پایین و الگوهای ناخودآگاه رابطهای است. خبر خوب این است که این الگوها قابل تغییر هستند.
هرچه شناخت عمیقتری از خود، نیازهای عاطفی و مرزهای شخصی پیدا کنید، احتمال ورود به روابط سالمتر افزایش خواهد یافت.اگر درگیر روابط فرساینده، وابستگی عاطفی، شکستهای مکرر عاطفی یا مشکلات اعتماد در رابطه هستید، مراجعه به روانشناس بالینی و دریافت مشاوره روانشناسی در تبریز.
